Spiegelkarperprojecten
Spiegelkarperprojecten zijn in zwang. Neus maar eens in de karpermagazines of surf eens over de vele ‘karpersites’. Belangstelling voor dit fenomeen komt niet alleen uit de hoek van karpervissend Nederland, ook vanuit de wetenschappelijke hoek wordt met interesse gekeken naar de resultaten van de lopende projecten en zelfs uit het buitenland komen er vragen over hoe je zo’n project opzet! Die brede belangstelling is natuurlijk een stimulans voor de karpervissers die zich met man en macht inzetten voor het slagen van ‘hun spiegelkarperprojecten’, maar het is ook goed voor het imago voor de hengelsport in het algemeen. Immers, het op verantwoorde wijze omgaan met de visstand, waarbij Spiegelkarperprojecten een belangrijk instrument (kunnen gaan) vormen, is iets waar niemand omheen kan. 
Weliswaar zijn thans alleen de contouren zichtbaar wat de uiteindelijke effecten en mogelijkheden zijn van het instrument Spiegelkarperproject, maar duidelijk is wel al dat de voorspoedige gang van zaken en de bemoedigende resultaten van de lopende projecten velen aanzetten om ook eens aan zo’n Spiegelkarperproject te beginnen. Maar hoe pak je dat aan? De Karperstudiegroep Nederland (KSN) (in samenwerking met het Centraal Overleg Spiegelkarperprojecten?) voelt zich geroepen om degenen die met plannen rondlopen een handvat te bieden dat het nodige houvast geeft om voortvarend doch verantwoord aan de slag te gaan met het fenomeen spiegelkarperproject. Het is wel goed om te beseffen dat deze handleiding slechts summiere richtlijnen voor karperbeleid en -beheer geeft. Voor meer kaders en achtergronden van verantwoord karperbeheer verwijzen we je graag naar de onlangs verschenen “KSN visie karperbeheer binnen VisstandBeheerCommissies (VBC’s)”. Al doende leert men. Als KSN prijzen we ons gelukkig met het feit dat de verschillende spiegelkarperprojecten de kennis en ervaring die zij in de afgelopen jaren hebben opgedaan voor deze handleiding ter beschikking hebben gesteld. Zonder hun ervaringen zouden wij deze handleiding nooit hebben kunnen presenteren. Gezien het prille stadium waarin de ontwikkeling van spiegelkarperprojecten zich bevindt, verwachten wij deze handleiding, onder meer onder invloed van de input van degenen die met een Spiegelkarperproject aan de gang zijn, eens in de zoveel tijd te moeten herzien.
Wat is eigenlijk een (S)spiegelkarperproject?
Nog voor het eerste project goed en wel liep bestond daar al verwarring over. Twee dingen liepen door elkaar. Is een spiegelkarperproject het planmatig uitzetten van spiegelkarpers om deze vissen voor uitsterven in bepaalde wateren te behoeden of behelst een spiegelkarperproject het voorafgaand aan het uitzetten fotograferen, wegen en meten van jonge spiegelkarpers om deze ingreep nauwgezet te kunnen monitoren? Om aan die begripsverwarring een eind te maken heeft de KSN gekozen voor de navolgende ruime definitie.Een spiegelkarperproject is een project waarbij op grond van een gedegen inventarisatie en op planmatige basis het aandeel van het percentage spiegelkarper binnen een karperbestand wordt verhoogd door middel van uitzettingen. We onderscheiden twee typen spiegelkarperprojecten: 1. Een Spiegelkarperproject dat door middel van het - voorafgaand aan de uitzetting – fotograferen van uitgezette spiegelkarpers, deze karpers uitgebreid kan volgen = Volledige monitoring.
2. Een spiegelkarperproject dat door middel van hengelvangstregistratie en het fotograferen van gevangen spiegelkarpers de uitgezette spiegelkarpers globaal kan volgen = Globale monitoring. Het uitzetten van spiegelkarper zonder een planmatige basis en waarbij ook geen enkele georganiseerde vorm van monitoring wordt toegepast wordt door de KSN niet beschouwd als een spiegelkarperproject. Om verdere verwarring te voorkomen spreken we over Spiegelkarperproject met een hoofdletter S als er volledige monitoring plaats vindt. De bijpassende volledige monitoring is mogelijk vanwege het feit dat elke individuele spiegelkarper beschikt over een geheel eigen beschubbingspatroon waaraan hij z’n gehele leven te herkennen is: de vingerafdruk van de spiegelkarper. De foto’s van - de linkerflank van - uit te zetten spiegelkarpers worden in gerangschikte vorm ondergebracht in een fotoarchief, waarna zowel sport- als beroepsvissers wordt gevraagd om na terugvangst van een spiegelkarper deze te fotograferen, te meten en te wegen en de foto aan te leveren bij een meldpunt van een Spiegelkarperproject.
Hoe zijn Spiegelkarperprojecten ontstaan?
Sinds het begin van de jaren ’80 van de vorige eeuw beijveren karpervissers zich om de spiegelkarper te behouden voor het Nederlandse water. Het geval wilde namelijk dat enerzijds door kruisingen met schubkarpers en anderzijds door de beperkte teelt en levering van variabel beschubde karpertypen in Nederland, het spiegelkarperbestand hard achteruitholde. Ongeveer gelijktijdig met deze ontwikkeling gingen karpervissers zich wezenlijk interesseren voor het (natuurlijke) gedrag van de karper. Het feit dat karpervissers hun buit gewoonlijk onbeschadigd terugzetten, maakt het mogelijk dat dezelfde karper meermaals gevangen wordt.
Bovendien zorgt het feit dat het fotograferen van gevangen (grote) karpers een ingesleten gewoonte was, ervoor dat deze karpers ook als zodanig individueel herkend konden worden. Met name spiegelkarpers leenden zich uitstekend als bron van studie. Immers als relatief zeldzame en makkelijk herkenbare verschijning worden deze graag door karpervissers gefotografeerd.
De vernuftige monitoring van Spiegelkarperprojecten komt dus niet zomaar uit de lucht vallen. Geheel uniek is het identificeren en volgen van individuele dieren door middel van fotografie trouwens niet. Bekend is het fotograferen van de staartpartijen van walvissen en in de omgeving van Amsterdam loopt een monitoringsproject dat gebaseerd is op het fotograferen van het buikpatroon van de ringslang.
Door gefotografeerde spiegelkarpers uit te zetten heb je - op voorwaarde dat deze teruggevangen en gefotografeerd worden - vanaf het meest prille begin niet alleen zicht op het wel en wee van individuele vissen maar tevens controle op de effecten van deze ingreep.
Voorloper en voorbeeld van dit type projecten is het AHV Spiegelkarperproject, dat in 1998 in de Amstelboezem van start is gegaan. De belangrijkste doelstelling van dit monitoringsproject is het in kaart brengen van de verspreiding en migratie van in open boezemwater uitgezette karpers. Aldus kon gemeten worden of en in hoeverre het voor een hengelsportvereniging zinvol is om in water waar de karper in principe alle kanten op kan, en daarmee ook de verenigingsgrenzen kan overschrijden, karper uit te zetten. Het succes van dit pilotproject zette anderen aan om in dezelfde stijl in andere wateren aan de slag te gaan. In 1999 startte het Spiegelkarperproject Nieuwkoop en in 2000 zette het IJsselspiegelkarperproject z’n eerste gefotografeerde spiegelkarpers uit in de IJssel. Op dit moment lopen er een 8 tal Spiegelkarperprojecten (dus met volledige monitoring) en zijn er een 3 tal in voorbereiding. Daarnaast draaien er een 3 tal projecten met globale monitoring.
Wanneer is er ruimte voor een spiegelkarperproject?
Een spiegelkarperproject behelst per definitie het uitzetten van spiegelkarpers. Het is van groot belang dat je beseft dat je met het uitzetten van vis ingrijpt in een bestaand ecosysteem. Dat kan dus ook gevolgen hebben voor het functioneren van dat ecosysteem. En daar komt bij dat door onverantwoorde uitzettingen ook de groei en conditie van karper onder druk kan komen te staan. We kennen wat dat aangaat allemaal het voorbeeld van de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw. Maar wat is nu verantwoord karperbeheer? De KSN hanteert de volgende definitie: het ten gunste van de groei van karper en de variatie van karperbestanden benutten van de ecologische ruimte dat een water biedt, zonder dat kwetsbare en gewaardeerde ecosystemen en visgemeenschappen worden aangetast.Tot zover een uittreksel uit de KSN Handleiding Spiegelkarperprojecten. Deze handleiding is in eerste instantie bedoeld voor degenen die rond lopen met plannen om op verantwoorde wijze een dergelijk project van de grond te krijgen. Daar komt in de regel nogal wat bij kijken! Een Spiegelkarperproject loopt in de regel via nogal wat schijven. Als goedbedoelende karpervisser ben je immers aangewezen op visrechthebbenden die gerechtigd zijn daadwerkelijk in te grijpen in de visstand. De ervaring leert echter dat hengelsportverenigingen, federaties en Visstand Beheercommissies (VBC’s) wat blij zijn met ter zake kundige karpervissers die kunnen adviseren en assisteren bij het voeren van verantwoord karperbeheer. Een Spiegelkarperproject is wat dat aangaat een prachtig middel om partijen tot elkaar te brengen. Stapsgewijs wordt in de handleiding beschreven hoe een team van karpervissers, laverend tussen hengelsportbestuurders en waterbeheerders, zo’n veelomvattend project tot een goed einde kan brengen.